Włókniak w piersiach: USG, diagnostyka i postępowanie kliniczne

Wykrycie jakiejkolwiek zmiany w obrębie gruczołu sutkowego budzi u pacjentek uzasadniony niepokój i nierzadko strach o własne zdrowie. Tymczasem statystyki medyczne pokazują, że zdecydowana większość diagnozowanych guzków to zmiany o charakterze nienowotworowym. Najczęściej diagnozowaną strukturą tego typu u młodych kobiet jest włókniak gruczołowy piersi. Choć świadomość społeczna w zakresie profilaktyki raka rośnie, wiedza na temat łagodnych dysplazji wciąż bywa niewystarczająca. Profesjonalne badanie piersi, obrazowanie struktury gruczołu oraz konsultacja ze specjalistą to jedyna droga do rzetelnego zidentyfikowania problemu. Szybki dostęp do specjalistów i nowoczesnej aparatury diagnostycznej oferuje m.in. MILMEDICA Centrum Medyczne, w której pacjentki mogą bez kolejek zweryfikować każdą niepokojącą zmianę. W niniejszym artykule przyjrzymy się szczegółowo, jak przebiega medyczna weryfikacja tego typu zmian, na czym polega celowana diagnostyka włókniaka piersi, ultrasonografia jako złoty standard oceny oraz jakie są najnowsze rekomendacje dotyczące leczenia i monitorowania.

Czym właściwie jest włókniak i jakie daje symptomy?

Z medycznego punktu widzenia, tzw. fibroadenoma (włókniakogruczolak) to typowa zmiana łagodna sutka. Powstaje na skutek nadmiernego, niefizjologicznego rozrostu tkanki gruczołowej oraz tkanki włóknistej, stanowiącej zrąb narządu. Przyczyny powstawania tych guzów nie są do końca poznane, jednak współczesna onkologia piersi i endokrynologia wskazują na ścisły związek z gospodarką hormonalną organizmu kobiety, a w szczególności z podwyższonym poziomem estrogenów w stosunku do progesteronu. To właśnie dlatego guzy te najczęściej diagnozuje się u kobiet między 15. a 35. rokiem życia.

Włókniak piersi – objawy. Jakie są objawy włókniaka piersi?

Objawy kliniczne włókniaka piersi są zazwyczaj do siebie zbliżone i dość łatwe do wyczucia podczas palpacji. Przede wszystkim jest to wyczuwalny pod skórą, sprężysty guzek, który wykazuje dużą ruchomość względem otaczających go tkanek (często pacjentki opisują go jako „uciekający” spod palców). Granice zmiany są zazwyczaj gładkie i bardzo dobrze odgraniczone.

Czy włókniak piersi boli?

W większości przypadków guzki te nie dają dolegliwości bólowych i są wykrywane przypadkowo, np. pod prysznicem. Jednakże w zależności od fazy cyklu menstruacyjnego, zwłaszcza w okresie przedmiesiączkowym, ze względu na obrzęk tkanki gruczołowej, niektóre pacjentki zgłaszają tkliwość. Należy jednak pamiętać, że jeśli diagnozowany jest włókniak piersi, badanie kliniczne zawsze powinno zostać zwieńczone odpowiednią diagnostyką obrazową.

Diagnostyka obrazowa w rozpoznawaniu guzków

Każda zmiana ogniskowa piersi wyczuwalna palpacyjnie wymaga profesjonalnej oceny radiologicznej. W przypadku pacjentek młodych, ze względu na dużą gęstość tkanki gruczołowej, badaniem z wyboru jest USG (ultrasonografia).

Włókniak gruczołowy piersi: USG. Obraz radiologiczny zmian łagodnych

Gdy lekarz na monitorze aparatu dostrzega włókniaka gruczołowego piersi, zmiana ta musi zostać dokładnie zmierzona i opisana w międzynarodowej skali BIRADS (Breast Imaging-Reporting and Data System).

Jak wygląda włókniak w piersi w badaniu USG?

Dla osoby bez wykształcenia medycznego obraz może być nieczytelny, jednak nad jego poprawną interpretacją zawsze czuwa doświadczony radiolog. Piersi pacjentki są analizowane pod kątem bardzo konkretnych wytycznych diagnostycznych. Pytanie, jak wygląda włókniak w USG piersi, ma jasną radiologiczną odpowiedź: jest to najczęściej owalna, lita zmiana, której oś długa układa się równolegle do skóry.

Włókniak piersi: USG – cechy charakterystyczne. Co widać na USG piersi przy włókniaku?

Podczas badania lekarz ocenia, jak fale ultradźwiękowe odbijają się od tkanek. W prawidłowym opisie ocenia się parametry takie jak echogeniczność guza – w przypadku włókniakogruczolaków zmiana jest zazwyczaj izoechogeniczna lub łagodnie hipoechogeniczna w stosunku do otaczającego tłuszczu. Ponadto widoczne są gładkie kontury, a z tyłu za guzem może pojawić się niewielkie wzmocnienie echa akustycznego. Cechy charakterystyczne tej zmiany pozwalają w ogromnej większości przypadków bezbłędnie zakwalifikować guzek do kategorii zmian łagodnych (najczęściej kategoria BIRADS 2 lub 3). W procesie tym niezwykle cenna jest precyzyjna aparatura wykrywająca każdy guzek piersi – USG nowej generacji posiadają dodatkowo opcję elastografii, która ocenia twardość i odkształcalność tkanek (włókniaki są zmianami elastycznymi).

Różnicowanie: torbiele a zmiany lite

Kolejnym ważnym aspektem jest odróżnienie włókniakogruczolaka od cyst (torbieli).

Fibroadenoma: diagnostyka. Jak odróżnić włókniaka od torbieli w piersi?

W codziennej praktyce diagnostycznej kluczowe jest prawidłowe rozstrzygnięcie podstawowego dylematu: włókniak – torbiel piersi. Różnice USG ukazuje w sposób jednoznaczny i czytelny dla diagnosty. Torbiel jest pęcherzykiem wypełnionym płynem. Na ekranie ultrasonografu prezentuje się jako całkowicie bezechowa (czarna) struktura, która nie odbija fal dźwiękowych. Z kolei włókniak to zmiana lita, składająca się z komórek, dlatego posiada strukturę wewnętrzną (odbija fale, przybierając odcienie szarości). Najczęstszym podejrzeniem w takim przypadku jest włókniak piersi. Badanie USG pozwala wtedy lekarzowi włączyć opcję Dopplera, aby sprawdzić ukrwienie zmiany – włókniak może posiadać dyskretne przepływy naczyniowe, podczas gdy torbiel jest ich całkowicie pozbawiona.

U pacjentek powyżej 40. roku życia jako badanie komplementarne lub przesiewowe włączana jest mammografia piersi.

Włókniak piersi: USG. Czy biopsja potrzebna jest w każdym przypadku? Dalsze etapy oceny i kwalifikacja do biopsji

Nawet jeśli obraz wskazuje na guz łagodny piersi, medycyna opiera się na ciągłej weryfikacji. W przebiegu oceny włókniakogruczolaka, u wielu pacjentek pojawia się uzasadnione pytanie o konieczność biopsji w każdym przypadku.

Odpowiedź brzmi: nie. Jeśli lekarz zaliczy zmianę do kategorii BIRADS 2 (zmiana na pewno łagodna) na podstawie wytycznych, odstępuje się od procedur inwazyjnych. Jeśli jednak guzek jest nietypowy, szybko rośnie lub budzi jakiekolwiek wątpliwości radiologiczne, zlecana jest biopsja w celu pobrania materiału do oceny histopatologicznej. Niekiedy pacjentkom zlecana jest – dawniej powszechna – biopsja cienkoigłowa (BACC), jednak obecnie w przypadku zmian litych rekomenduje się głównie biopsję gruboigłową (BAG), która pozwala na pobranie fragmentów tkankowych, a nie tylko pojedynczych komórek. To ostatecznie potwierdza, czy obrazując włókniak piersi, ultrasonografia nie pomyliła go z inną, groźniejszą jednostką chorobową (np. guzem liściastym).

Gdy lekarza niepokoi guz sutka, diagnoza oparta na trójstopniowym schemacie: badanie palpacyjne, badanie obrazowe i biopsja (tzw. „triple assessment”) gwarantuje blisko 100-procentową skuteczność w postawieniu prawidłowego rozpoznania.

Rokowania, dynamika wzrostu i postępowanie

Diagnoza włókniaka zawsze budzi obawy o przyszłość zdrowotną.

Włókniak piersi: USG. Czy groźny?

Zdecydowanie nie. Klasyczny włókniakogruczolak nie zagraża życiu pacjentki i nie jest stanem nowotworowym. Warto wiedzieć, że włókniak piersi to jedna z najbezpieczniejszych zmian rozrostowych gruczołu piersiowego.

Czy włókniak piersi może być złośliwy?

Zwykły włókniak nie ulega złośliwieniu (transformacji nowotworowej). Choć w obrębie guza występuje tkanka nabłonkowa, ryzyko powstania w nim ogniska raka jest takie samo, jak w każdej innej części zdrowej piersi – statystycznie wynosi poniżej 0,3%.

Jak szybko rośnie włókniak piersi?

Większość włókniaków rośnie bardzo wolno, zwykle osiągając wielkość 1–3 cm, po czym ich wzrost ulega zahamowaniu. Istnieją jednak postacie określane jako „włókniaki olbrzymie” lub „młodzieńcze”, które potrafią rosnąć dynamicznie, nierzadko powiększając się o kilka centymetrów w ciągu kilkunastu miesięcy.

Czy włókniak piersi zmienia się w czasie ciąży?

Tak. Ze względu na wysoką wrażliwość tkanki gruczołowej na hormony, włókniaki mogą znacząco powiększać swoje rozmiary podczas ciąży oraz laktacji (pod wpływem wysokiego stężenia estrogenów i prolaktyny).

Czy włókniak piersi może zniknąć sam?

Zdarzają się takie sytuacje. Może do tego dojść zwłaszcza w okresie menopauzy, kiedy poziom hormonów w organizmie drastycznie spada. Zmiana może ulec wapnieniu, włóknieniu i znacznemu zmniejszeniu (inwolucji), aż do utraty wyczuwalności.

Czy włókniak piersi trzeba usuwać?

Decyzja o chirurgicznej ekscyzji ma charakter zindywidualizowany. Nie ma medycznego obowiązku wycinania weryfikowanych zmian, u których potwierdzono łagodny charakter. Wskazania do usunięcia (lumpektomii lub usunięcia wspomaganego próżnią – mammotomii) to przede wszystkim:

• Szybki, agresywny wzrost guza.
• Wielkość przekraczająca 3-4 cm, powodująca asymetrię i deformację piersi.
• Dolegliwości bólowe zgłaszane przez pacjentkę.
• Wątpliwości w badaniu histopatologicznym lub ultrasonograficznym.
• Silny lęk pacjentki obniżający jakość jej życia (tzw. kancerofobia).

W przypadku pozostawienia zmiany do obserwacji, podstawą jest systematyczna kontrola. USG piersi Warszawa wykonuje się wówczas w określonych odstępach czasu, aby rzetelnie monitorować stabilność struktury guzka.

Jak często kontrolować włókniaka piersi?

Złotym standardem po pierwszym rozpoznaniu zmiany jest wykonanie kontrolnego badania po 6 miesiącach, aby ocenić dynamikę wzrostu. Jeśli po kolejnych powtórzeniach guzek jest stabilny, wizyty ultrasonograficzne w celach prewencyjnych zazwyczaj wykonuje się standardowo – raz do roku lub zgodnie z indywidualnymi wskazaniami radiologa czy onkologa. Gdy radiolog Warszawa potwierdzi, że mamy do czynienia ze zmianą taką jak włókniak piersi, USG staje się rutynowym przyjacielem profilaktyki kobiety.

Podsumowanie

Włókniakogruczolaki (fibroadenoma) to powszechnie występujące, łagodne guzy piersi o przewidywalnym rokowaniu. Kluczem do właściwego nadzoru jest pełna diagnostyka obrazowa, w której USG gra fundamentalną rolę. Umożliwia ono ocenę struktury guza, jego rozmiaru i różnicowanie z innymi, często płynnymi strukturami (torbiele) oraz – w razie konieczności – naprowadzenie igły podczas ewentualnej biopsji weryfikującej charakter tkanki. Mając wiedzę i dbając o cykliczną diagnostykę obrazową, pacjentka może czuć się bezpiecznie pod okiem zespołu specjalistów.