MILMEDICA

Logo MILMEDICA Centrum Medyczne - przychodnia Warszawa Ursus

MILMEDICA Centrum Medyczne

Witamina D – czym jest i jaka jest jej rola w organizmie człowieka?

Na wstępie należy zastanowić się czym jest witamina D? Witamina D należy do grupy związków hormonalnych, o budowie steroidowej, rozpuszczalnych w tłuszczach. Jej wielowymiarowa aktywność wpływa na prawidłowe funkcjonowanie organizmu człowieka. W przyrodzie występuje dwie formy witaminy D: ergokalcyferol (witamina D2) – zawarty w roślinach czy drożdżach i grzybach oraz cholekalcyferol (witamina D3). Synteza cholekalcyferolu odbywa się w organizmie pod wpływem promieniowania ultrafioletowego.

Czytaj również: Niedobór witaminy D3 wśród dzieci i jego konsekwencje

Jaka jest rola witaminy D w organizmie człowieka?

Jaka jest rola w organizmie człowieka witaminy D? Aktywna postać witaminy D, czyli kalcytriol odpowiada za procesy regulujące homeostazę wapniową, co jest klasycznym działaniem witaminy D3. Efektem tego jest kontrola zachodzących w jelitach procesów wchłaniania wapnia, a także reabsorbcja wapnia w nerkach, która zachodzi przy współudziale parathormonu. Ponadto organizm potrzebuje witaminy D do uwalniania wapnia i fosforanów z kości zachodzące na wskutek hipokalcemii. 

Co jest głównym źródłem witaminy D?

Jak już wspomniałam witamina D należy do związków steroidowych, z których kalcytriol wykazuje największą aktywność biologiczną. Obecnie zaliczana jest bardziej do grupy hormonów steroidowych, z których witamina D2 dostarczana jest do organizmu wraz z pożywieniem, a witamina D3 syntetyzowana jest w organizmie ludzkim pod wpływem promieniowania ultrafioletowego. 

Synteza skórna witaminy D3

Nasuwa się więc pytanie – co jest głównym źródłem witaminy D3 w organizmie? Podstawowym źródłem jest synteza skórna witaminy D rozpoczynająca się na skutek ekspozycji człowieka na światło słoneczne. Dzięki kolejnym reakcjom zachodzącym w wątrobie i nerkach dochodzi do powstania aktywnego metabolitu witaminy D, czyli 1,25-dihydroksywitaminy D – kalcytriolu. Obecnie uważa się, że dzienne zapotrzebowanie na witaminę D pokrywane jest w 90% dzięki ekspozycji skóry człowieka na światło słoneczne. W polskich warunkach klimatycznych synteza skórna witaminy D jest efektywna w okresie od kwietnia do września. Ilość witaminy D potrzebna do prawidłowego funkcjonowanie zapewnia 15-minutowa ekspozycja na promieniowanie słoneczne, z odkrytymi ramionami i nogami, co powoduje powszechny niedobór witaminy D zimą w naszej strefie klimatycznej.

Źródła pokarmowe witaminy D3

Najbogatsze źródła witaminy D w diecie:

  • tłuste ryby (łosoś, makrela, śledź, tuńczyk, węgorz i sardynki),
  • margaryny miękkie,
  • jaja,
  • produkty mleczne.

Ilości spożywanej witaminy D wraz z dietą nie są jednak wystarczające i konieczne jest przyjmowanie suplementów diety z witaminą D.

Witamina D3 rola w organizmie

Objawy niedoboru witaminy D

Jak rozpoznać niskie stężenie witaminy D? Deficyt witaminy D często jest skąpoobjawowy, dlatego łatwo go przeoczyć.

Jakie są początkowe objawy niedoboru witaminy D3 u dzieci?

U dzieci pomimo, że niedobór witaminy D3 może nieść za sobą wiele groźnych konsekwencji, to zdiagnozowanie problemu jest o wiele prostsze ze względu na charakterystyczne objawy:

  • rozdrażnienie,
  • pocenie się główki w czasie karmienia
  • mały apetyt.

Jakie objawy niedoboru witaminy D3 prezentują osoby dorosłe?

U osób dorosłych postawienie diagnozy jest o wiele trudniejsze, ponieważ niedobór witaminy D3 charakteryzuje się o wiele bardziej niespecyficznymi dolegliwości, takimi jak:

  • zaburzeń ze strony układu kostno-mięśniowego,
  • osłabienie sprawności ruchowej,
  • ogólne osłabienia,
  • paradontoza,
  • choroby skóry,
  • zaburzenia snu.

Rekomendowane dawki witaminy D - Suplementacja wit. D3

Zasady stosowania witaminy D odnoszą się do wieku, masy ciała, nasłonecznienia (pory roku), stopnia ekspozycji na działanie promieni słonecznych, nawyków żywieniowych i stylu życia. Pora przyjmowania witaminy D nie ma większego znaczenia. Najlepiej, gdy będzie to rano do posiłku, ponieważ wchłanianie witaminy D odbywa się przy pomocy tłuszczów.

Istotny jest również fakt, że najnowsze wytyczne dotyczące profilaktyki i leczenia niedoboru witaminy D opierają się na stosowaniu cholekalcyferolu lub kalcydiolu. Cholekalcyferol jest lekiem pierwszego wyboru zarówno w profilaktyce, jak i w leczeniu niedoborów. Kalcydiol jest stosowany jako lek drugiego wyboru. Poniżej przedstawię zasady suplementacji w odniesieniu do różnych grup.

Witamina D dla kobiet w ciąży

Jak należy suplementować witaminę D w ciąży? U kobiet w ciąży i w okresie laktacji zaleca się oznaczanie witaminy D we krwi, w celu dobrania indywidualnej dawki suplementacji, tak aby utrzymać optymalne stężenie w zakresie 30-50 ng/ml. W sytuacji braku wyniku badania krwi, dawką zalecaną przez cały okres ciąży i karmienia piersią jest 2000 jednostek międzynarodowych na dobę.

Suplementacja witaminy D dla noworodków i niemowląt

Suplementacja witaminy D3 u noworodków urodzonych ≤32. tygodnia ciąży wymaga podawania dawki 800 j.m./dobę. Suplementacja powinna być prowadzona pod kontrolą stężenia 25(OH)D3 we krwi, zarówno podczas hospitalizacji (pierwsza kontrola po 4 tygodniach suplementacji), jak i w opiece ambulatoryjnej.

W przypadku noworodków urodzonych między 33. a 36. tygodniem ciąży wymagane jest podawanie dawki 400 j.m./dobę. Nie ma potrzeby rutynowego oznaczania witaminy D. Suplementacja pod kontrolą stężenia 25-hydroksywitaminy D3 powinna być rozważana u dzieci w grupach ryzyka (żywienie pozajelitowe powyżej 2 tygodni, leczenie przeciwdrgawkowe, zastój żółci w drogach żółciowych i wątrobie, masa urodzeniowa mniejsza niż 1500 g).

W przypadku noworodków urodzonych o czasie i niemowląt do 6. miesiąca życia należy podawać 400 j.m./dobę (10 µg/dobę) cholekalcyferolu począwszy od pierwszych dni życia niezależnie od sposobu karmienia. Od 6. do 12. miesiąca życia niezbędna dawka witaminy D powinna wynosić 400-600 j.m./dobę (10-15 µg/dobę), zależnie od dziennej dawki witaminy D spożywanej w posiłkach.

Pozostałe grupy wiekowe - dawkowanie witaminy D3

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę D dla dzieci do 10. roku życia

Suplementacja witaminy D3 u dzieci od 1. do 10. roku życia zalecana jest w okresie od początku października do końca kwietnia w dawce 600-1000 j.m./dobę. U dzieci z nadwagą i otyłych dawkowanie witaminy D powinno być większe i wynosić 1600-4000 j.m./dobę. Sprawdź: Czym jest odporność dziecka i jak możemy ją wzmocnić?

Przyjmowanie witaminy D3 w grupie młodzieży

Młodzież w wieku 11-18 lat powinna suplementować witaminę D w miesiącach październik- kwiecień w dawce dobowej 800-2000 jednostek międzynarodowych. U młodzieży z nadwagą i otyłych optymalna dawka witaminy D to 1600-4000 j.m./dobę.

Suplementacja witaminą D3 wśród seniorów

Jaka jest zalecana dawka witaminy D w grupie osób do 75. roku życia? Odpowiednia dawka witaminy D3 w okresie od początku października do końca kwietnia to 800-2000 j.m./dobę. Natomiast dla seniorów powyżej 75 lat odpowiednia dawka witaminy D to 2000-4000 j.m./dobę, a seniorzy z nadwagą i otyli 4000–8000 j.m./dobę.

Czy uzupełnianie witaminy D należy prowadzić przez cały rok?

W przypadku osób niekorzystających ze słońca przyjmowanie witaminy D powinno być prowadzone przez cały rok, a wybór suplementu z witaminą D powinien być skonsultowany z lekarzemmedycyna rodzinna lub farmaceutą.

Nadmiar witaminy D3

Czy możliwe jest przedawkowanie witaminy D? Sytuacja taka jest możliwa, ale przekroczenie dawki 100 ng/ml ma miejsce niezwykle rzadko. Zatrucie witaminą D nie jest możliwe podczas syntezy skórnej czy dostarczeniu jej wraz z pokarmem. Objawy zatrucia pojawią się dopiero po przyjęciu wysokiej dawki witaminy D przekraczającej 10 000 j.m./dobę, bądź też po jednorazowym podaniu suplementu z witaminą D w dawce 50 000 j.m. Na przedawkowanie witaminy D narażone są osoby z nadwrażliwością na witaminę D oraz z mutacją genów odpowiedzialnych za jej metabolizm witaminy D.

Objawy nadmiaru witaminy D

  • osłabienie organizmu,
  • problemy z koncentracją,
  • znużenie,
  • wymioty,
  • poliuria,
  • zaparcia.

Kiedy wykonać badanie poziomu witaminy D?

Badanie stężenia witaminy D w postaci 25(OH)D powinno być wykonywane wyłącznie po skontaktowaniu się z lekarzem. Nie jest konieczne rutynowe oznaczanie poziomu witaminy D i jej metabolitów w surowicy u pacjentów bez istotnych objawów jej deficytu lub w grupie osób nieobciążonych ryzykiem jej niedoboru. Ponadto oznaczenie wspomnianego metabolitu nie jest wymagane przed rozpoczęciem przyjmowania suplementów z witaminą D, ani w jego trakcie.

Ocena stężenia 25(OH)D jest jednym z kluczowych badań wykorzystywanych w diagnostyce zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej oraz w wielu innych sytuacjach klinicznych, natomiast decyzję o jego zasadności zawsze podejmuje lekarz prowadzący. W chorobach takich jak zespoły złego wchłaniania, pierwotna nadczynność przytarczyc, przewlekłe choroby nerek czy zapalne jelit należy oznaczyć witaminę D metodami laboratoryjnymi. Badanie to może być również przydatne w zaburzeniach metabolizmu witaminy D oraz fosforanów. 

Jak przygotować się na badanie poziomu witaminy D?

Przygotowując się na badanie witaminy D pacjent nie musi spełnić żadnych dodatkowych wymagań. Oznaczenie stężenia 25(OH)D wykonywane jest w pobranej krwi żylnej, bez wpływu na porę pobrania krwi oraz tego, czy pacjent był na czczo. Stopień zaopatrzenia organizmu w witaminę D odzwierciedla syntezę skórną oraz jej podaż doustną.

Jakie są normy witaminy D? Jaki jest koszt badania witaminy D?

Za odpowiedni poziom witaminy D w postaci 25(OH)D we krwi uważa się 30-50 ng/ml. Natomiast groźny niedobór witaminy D rozpoznawany jest przy wartościach poniżej 10 ng/ml. Zakres 10-20 ng/ml określa się jako niskie stężenie witaminy D, a 20-30 ng/ml jako stężenie suboptymalne.

Koszt badania witaminy D, a konkretnie jej metabolitu 25(OH)D jest różny i uzależniony od laboratorium, w którym został wykonany. Najczęściej cena za diagnostykę witaminy D waha się między 70 a 90 zł.

Badania naukowe - działanie witaminy D

Czy witamina D odpowiada tylko za zdrowe kości? Dotychczas uważano, że podstawowymi funkcjami witaminy D3 są homeostaza wapniowo-fosforanowa oraz prawidłowy rozwój kości. Natomiast dostępne badania wskazują na jej wielokierunkowy profil działania, który ma wpływ na schorzenia układu sercowo-naczyniowego, cukrzycę, choroby autoimmunologiczne czy neurologiczne oraz nowotwory, powiązane z niewystarczającym stężeniem witaminy D.

Dokonano tego dzięki badaniom naukowym przeprowadzonym przez Stumpf’a i jego współpracowników, które opublikowano w 1979 roku. Wykazano w nich obecność receptorów witaminy D w tkankach i narządach poza kostną, co potwierdza jej wielokierunkowe działanie biologiczne w organizmie człowieka. Pod koniec XX wieku, w momencie odkrycia powszechności występowania 1-alfa-hydroksylazy, zrozumiano, że witamina D jest również regulatorem czynności wydzielniczej narządów takich jak: trzustka, nadnercza, tarczyca, przytarczyce, układu immunologicznego i krwiotwórczego.

Witamina D a cukrzyca

Jaki ważna jest suplementacja witaminy D? Jaki jest wpływ witaminy D na cukrzycę? Wyniki opublikowanych badań wskazują na dodatnią korelację między suplementacją witaminy D w dzieciństwie a zmniejszonym ryzykiem wystąpienia cukrzycy typu 1. Inne wyniki naukowe sugerują, że suplementacja witaminy D u osób z niedawno rozpoznaną cukrzycą typu 2 poprawia wydzielanie do organizmu insuliny oraz wpływa na lepszą tolerancję glukozy.

Witamina D a inne choroby

Ponadto w przypadku chorób sercowo-naczyniowych wykazano dodatni związek między niedostatecznym poziomem witaminy D, a występowaniem nadciśnienia tętniczego oraz zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. Udowodniono także wpływ witaminy D na występowanie niektórych nowotworów poprzez regulację ekspresji genów odpowiadających za proces komórkowej proliferacji, różnicowania, apoptozy i angiogenezy. Wyniki badań epidemiologicznych sugerują związek między niskim poziomem witaminy D wśród rasy kaukaskiej, a częstszym występowaniem chorób autoimmunologicznych na obszarach o mniejszym nasłonecznieniu. 

Poziom witaminy D3 u Polaków - podsumowanie

Dotychczas opublikowane badania naukowe wskazują, że liczna populacja Polaków zmaga się z niskim poziomem witaminy D. Jest to problem powszechny, a zarazem poważny, który dotyka też populację pediatryczną. W związku ze znacznymi niedoborami witaminy D wśród najmłodszych i jego skutkami zdrowotnymi wskazana jest jej suplementacja. Wydaje się to bardzo istotne, z uwagi na rolę jaką pełni witamina D w naszym organizmie. Jej niedostateczny poziom zwiększa ryzyko wystąpienia powikłań kostnych, cukrzycy czy chorób sercowo-naczyniowych. 

Zapraszamy do kontaktu, umów się na badanie witaminy D – Centrum medyczne Ursus

MILMEDICA Centrum Medyczne

polecane artykuły

Czym się różni szpital od przychodni?
AKTUALNOŚCI
lek. Milena Osińska

Czym różni się szpital od przychodni?

MILMEDICA Centrum Medyczne Zastanawiasz się, jaka jest różnica pomiędzy szpitalem a przychodnią? Różnice pomiędzy tymi dwoma placówkami zostały opisane w ustawie o działalności leczniczej. Już

Kontynuuj czytanie
Jak wybrać lub zmienić przychodnię?
AKTUALNOŚCI
lek. Milena Osińska

Jak wybrać lub zmienić przychodnię?

MILMEDICA Centrum Medyczne Zastanawiasz się, w jaki sposób możesz zmienić swoją przychodnię podstawowej opieki zdrowotnej (POZ.)? Obecne przychodnia przestało spełniać Twoje oczekiwania, zmieniłeś miejsce zamieszkania

Kontynuuj czytanie
Gdzie zrobić bezpieczny prenatalny test NIFTY pro?
GINEKOLOGIA
lek. Milena Osińska

Test NIFTY pro – gdzie zrobić?

MILMEDICA Centrum Medyczne NIFTY pro to bezpieczne i nieinwazyjne badanie prenatalne, które zrobić można w autoryzowanej placówce medycznej oraz w zaciszu domowym. Test NIFTY pro

Kontynuuj czytanie

Bibliografia

Brannon PM, Yetley EA, Bailey RL, Picciano MF: Overview of the conference “Vitamin D and Health in the 21st Century: an Update”. Am J Clin Nutr 2008; 88:483S–90S.

Holick M: Vitamin D deficiency. N. Engl. J. Med. 2007; 357:266-281.

Stumpf WE, Sar M, Reid FA i wsp.: Target cells for 1,25-dihydroxyvitamin D3 in intestinal tract, stomach, kidney, skin, pituitary, and parathyroid. Science 1979; 206:1188-1190.

Carter GD, Carter CR, Gunter E i wsp.: Measurement of vitamin D metabolites: an international perspective on methodology and clinical interpretation. J Steroid Biochem Mol Biol 2004; 89–90:467–71.

Hollis BW, Wagner CL, Drezner MK, Binkley NC: Circulating vitamin D3 and 25-hydroxyvitamin D in humans: an important tool to define adequate nutritional vitamin D status. J Steroid Biochem Mol Biol 2007; 103:631-634.

Bouvard B, Annweiler C, Salle A i wsp.: Extraskeletal effects of vitamin D: facts, uncertainties and controversies. Joint Bone Spine 2011; 78:10-16.

Heaney RP, Dowell MS, Hale CA, Bendich A. Calcium absorption varies within the reference range for serum 25-hydroxyvitamin D. J Am Coll Nutr 2003; 22:142-146.

Mathieu C, Gysemans C, Giulietti A, Bouillon R. Vitamin D and diabetes. Diabetologia 2005; 48:1247–57.

Wang TJ, Pencina MJ, Booth SL i wsp.: Vitamin D deficiency and risk of cardiovascular disease. Circulation 2008; 117:503–11.

Kuryłowicz A, Bednarczuk T, Nauman J: Wpływ niedoboru witaminy D na rozwój nowotworów i chorób autoimmunologicznych. Pol J Endocrinol 2007; 58:140-152.

Napiórkowska L, Franek E: Rola oznaczania witaminy D w praktyce klinicznej. Chor. Serca Naczyn 2009; 6(4):203-210.

Grant WB, Garland CF: The association of solar ultraviolet B (UVB) with reducing risk of cancer: Multifactorial ecologic analysis of geographic variation in age-adjusted cancer mortality rates. Anticancer Res. 2006; 26:2687–2699.

Hollick MF, Chen TC. Vitamin D deficiency a worldwide problem with health consequences. Am J Clin Nutr. 2008; 87:10805–68.

Płudowski E., Kryśkiewicz E., Karczmarewicz: Zasady suplementacji i standardy oceny zapotrzebowania organizmu w witaminę D w świetle jej działania plejotropowego. Post Nauk Med 2012, 3:265-272.

Buczkowski K, Chlabicz S, Dytfeld J i wsp.: Wytyczne dla lekarzy rodzinnych dotyczące suplementacji witaminy D. Forum Medycyny Rodzinnej 2013; 7:55-58.

https://ptmr.info.pl/wp-content/uploads/2020/09/Zasady-suplementacji-i-leczenia-witamina-D-%E2%80%93-nowelizacja-2018-r.-2018.pdf (dostęp on-line: październik 2023).

https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/62906,witamina-d (dostęp on-line: październik 2023).

https://vitapedia.pl/witamina-d (dostęp on-line: październik 2023).

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Badania krwi w MILMEDICA
20% taniej!

Współpracujemy z najlepszymi laboratoriami w Warszawie!

  1. Przyjdź do nas i odbierz skierowanie na badanie.
  2. Zapłać u nas 20% taniej niż w innych punktach.
  3. Wykonaj badanie krwi w dowolnym punkcie diagnostycznym w Warszawie.
Scroll to Top